شعر 7 (شير و موش) ايرج ميرزا

 

بــود شـــيــري بــه بـيـشـه يـي خـفـته      مــــوشـــكـــي كــرد خـوابـش اشــفـتـه

انـقــدر دور شـــيـــر بــــازي كــــرد      در ســــرِ دوشــش اسب بـــازي كــرد

انــقــدر گـــوش شــيــر گــاز گـرفت       گـــه رهـــا كـــرد و گــاه بــاز گــرفت

تــا كــه از خواب، شـــــير شــد بـيـدار      مـتـغـيـر ز مــوشِ بـــــــــد رفـــــتــــار

دســــت بــــرد و گـــرفت كـَلــه موش      شـــد گــــرفـــتـــار مــوش بــازي گوش

خـــــواســت در زيــر پـجـه لـِه كُندَش       بـــه هـــوا بــــرده بــــــر زمـيـن زَنَدَش

گــفــت  اي مــــوشِ لـــوسِ يـك قـازي      بــا دم شــيـــر مـــي كــنـــــي بــــــازي

مـــــوشِ بـيــچـــاره در هـــراس  افتاد      گــــــريــــــه كـــرد و به الــتــماس افتاد

كـــــه تــــو شــاهِ وُهــوشي و من موش      مـــوش هــيــچ اســــت پـيـش شاهِ وُهوش

شــيـــر بــايـد بــــه شــيــر پــنـــجه كند      مــــوش را نـــــــيـــــز گــــربه رنجه مند

تـــــو بــــــزرگـــــي و مـــن خطا كارم    از تـــــو امـــيـــــــد مـــــغــــفـــــرت دارم

شــيــــر از اين لابـــه رحـم حاصل كرد     پــنــجــه وا كـــــرد و مــــوش را ول كرد

اتـــفـــاقـــاً ســــه چــــار روز دگـــــــر     شــــيـــــــــــــــر را امــــد اين بلا بر ســــر

از پـــــــــــــيِ صـيــدِ گـرگ يـك صـياد     عــوضِ گـــــرگ شـــــــــــيـــــر گــير افتاد

مـــــــوش چــــــون حال شير را دريافت     از بـــراي خـــلاصِ او بــــِشــــتـــــافـــــت

بــــنـــــــــــد هـــــا را جـــويـــد با دندان     تـــا كــــه در بـــــرد شــــيــر از ان جا جان

ايــن حـكـايـت كـه خـوشـتر از قـنـد است     حــاوي چـنـد نــكــتـــه از پـــــــــــــــند است

اولا   ً گـــــــــر  نـــيــــي قـــــــوي بازو    بـــا قــــــوي تـــــــر ز خـــــود ســتــيـزه مجو

ثــانـيــاً بــــا ســپــــــاس بـــــــــــايــد بود     قـــــــــــَدر نـــيـــكــــــــي شــنـــاس بايد بـود

رابــــعــــاً هــر كـــــه نـــــيك يـــا بد كرد     بــــتد بـــــه خـــــتتود كــــرد و نيك با خود كرد

خــــامـــســاً خــلـــق را حــقــيــر مــگـــير      كـــــه گــَــهــي ســـود هــــا بــــــري ز حــقـــير

شــيــــر چــــــون مــــــوش را رهايي داد      خــــــود رهـــا شـــــد ز پـــنـــــجـــــــه صـيــاد

در جــهـــان مـــوشـــك ضـــعـــيـفِ حـقير     مــي شــود مــايـه خــلاصــــي شــيـر

    

شعر 6 (ایرج میرزا) نکته

طبع من اين نكته چه پاكيزه گفت           سهل بود خوردن افسوس مفت

مردمِ اين ملك زِ كه تا به مِه                هيچ نداند جز احسنت و زِه

هر كسي اندر غم جان خود است          فارغ از انديشه نيك وبد است

بعد كه مُردَم همه يادَم كنند !              رحمت وافِر به نِهادَم كنند !

زانچه پس از مرگ برايم كنند           كاش همي هين بقايم كنند 

دل به كف غصه نبايد سپرد              اول و آخِر همه خواهيم مُرد

شعر 5 (ارزوی خر دم بریده) ایرج میرزا

 

بوده است خري كه دم نبودش             روزي غم بي دمي   فُزودش

در دُم طلبي  قدم همي زد                 دم مي طلبيد و دم نمي زد

يك ره نه ز روي اختياري               بگذشت ميان  كشت زاري

دهقان مگرش ز گوشه يي ديد          بر جَست واز او دو گوش ببريد

بيچاره خرارزوي دم كرد               نا يافته دم دو گوش گم كرد

شعر 4 (پسر بی هنر) ایرج میرزا

پسر بي هنر

 

 

داشت عباس قلي خان  پسري              پسر بي ادب و بي هنري

اسم او بود علي مردان خان                كُلفَتِ خانه  ز دستش به اَمان

پشت كالسكه مردم مي جست              دل كالسكه نشين را ميخَست

هر سحر گه دم در بر لب جو             بود چون كرم به گل رفته فرو

بسكه بود ان پسر خيره و بد              همه از او بدشان مي امد

هر چه ميگفت لَلهِ لج ميكرد               دهنش را به لَلهِ كج مي كرد

هر كجا لانه گنچشكي بود                 بچه گنچشك درآوردي زود

هر چه ميدادند مي گفت كم است         مادرش مات كه اين چه شكمست !

نه پدر راضي از اونه پدر                نه  معلــــم  نه  لـَلـهِ  نه  نوكـر

اي پسر جان من اين قصه بخوان       تو مشو مثل علي مردان خان  

شعر 3 (شوق درس خواندن ) ایرج میرزا

شوق درس خواندن 

حمد بر كردگار يكتا  باد                         كه مرا شوغ درس خواندن داد

آشنا كرد چشم من بر كتاب                     داده توفيق خيرم از هر باب

در سر من هواي درس نهاد                    در دل من محبت استاد

پدرم را عطا نمود حيات                      تا كند صرف كار من اوقات

مادرم را تناوري بخشيد                      مهر فرزند پروري بخشيد

هر دو مقدور خود به كار ارند              تا مرا درس خوان به بار آرند

عشق باشد به درس  و مشق مرا           نبود جز به اين دو عشق مرا

درس و مشقم چو ناتمام بود مرا            بازي از بهر من حرام بود

در سر كارهاي  بي مصرف               نكنم هيچ وقتِ خويش تلف

شعر 2 اریج میرزا (كلاغ و روباه )

كلاغـــــــــي به شاخــي شده جاي گير        بــه مـنـقـار بـگـرفـتـه قـدري پـنـيـــــــر

يكــــــــــي روبــهـــي بوي طعمه شنيد       بــه پـيـش امــــد و مـــدح او بـرگُزيـــد

بــــگـــفــتا ســـلام اي كـــلاغ قشنـــگ        كـه ايـي مرا در نــظـر شوخ و شنــگ

اگــــــــــر راستــــــــي بود آواي تــــــو        بـــــــه مـانـنــد پر هاي    زيباي تـــــو

در ايـــــن جنــگل اندر سمنــــــدر بُدي        بـــــر ايــن مرغ ها جمله سرور بُــدي

ز تـــعــــريــــف روبــــاه شد زاغ شـاد        ز شـــادي نــيــاورد خــــود را بــيــاد

بـــــــه آواز كردن دهــــــــان بر گشود        شـــــكارش بـيـفـتـاد  و روبـــــه ربود

بـــگــفــتا كـــــه اي زاغ اين را بـــدان       كه هـــركـس بود چرب و شيرين زبان

خــــــورد ازنـعـمـت  دولـت ان كـسي         كه بر گــفــت او گــوش دارد بســــــي

چــنــان چــــون به چربي نطق و بيان            گـرفــتــم پـنـيـر تــو را از دهـــان

 

 

شعر 1 بر سنگ مزار (ایرج میرزا)

              بر سنگ مزار 

اي نكويـــــان كـــــــــه در اين دنياييد              يا ازين بــــــعـــــد بــــه دنيــــــا اييد

اين كه خفتسأت در اين خاك منـــــــم              ايرجـــــتم ، ايرج شيرين سخنـــــــم

مَدفَنِ عشقِ جَـــــهـــــــان است اينجا              يك جــهــــان عشق نهان اسـت اينجا

عاشقــــــــــي  بوده به دنـيــا فنِ من             مدفن عشـــــــق بود مدفـــــن مـــــن  

انــــــچــــه از مال جهان هستي بود              صـــرف عيش وطرب و مستــي بود

هر كه را روي خوشو خوي نكوست            مرده و زنده ي مـــــــن عاشق اوست

من همانـم كـه در ايــــام حــــيــــات             بي شما صــــــرف نكــــردم اوقـــات

تـا مـــــرا روح و روان در تــن بود             شوق ديـــــدار شمــــــــا در مـن بود

بـــعــــد چون رخـــت ز دنيا بستــــم             بـــــــــــــاز  در راه شمــــــا بنشستم

گر چه امروز به خاكــــــــم مَاواست            چشــــــم مــــن باز به دنبال شماسـت

بنشينيد بر اين خاك دمـــــــــــــــــــي            بــــگـــذاريـيـد به خاكـــــــــم قدمــي

گاهـــــــــي از من به سخــــن ياد كنيد           در دل خاك دِلــــــــــــم شاد كنــيـــد !